GİRANDUK HACI BERZEG (GRANDÜK BEY)

(1790-1880)

Bazılarının Büyük Hacı ile karıştırıp, 110 yaşına kadar yaşadığını ifade ettikleri Giranduk Hacı Berzeg'ten yazılı kaynaklarda ilk defa 1830'larda bahsediliyor. Daha sonra 1837-1840 arasındaki harplerde, amcası büyük Hacı yanında kumandanlık yaptığı biliniyor. Yayınlanmış bir ifade şöyle: "Buna karşılık ise, 15 Şubat 1841 de Hacı Berzeg'in yeğeni Grandük Berzeg emrindeki 1.000 kişilik kuvvetiyle, Abhazya hakimi Mihail Şervaşidze'ye bağlı Bzıp'lar üzerine bir sefer tertipledi(1).

Büyük Hacı Berzeg'in liderlikten ayrılması üzerine, bir süre onra, Giranduk Hacı Berzeg,  liderliğini üstleniyor. Özellikle, 1853-1856 arasında, Kırım Harbi yıllarında Çerkez Kafkasya'sının büyük kısmını Ruslardan geri alan lider oluyor. Bu döneme ait bir yazı şöyle: "Hacı Berzeg, daha 24 sene vatanının Giranduk müdafaası için harp etmiş. Müteaddit yaralar almış, zaferler kazanmıştır. 1854 Kırım Harbi sırasında, sahil boyundaki bütün istihkâmları yine zapt ve tahrip etmek suretiyle gösterdiği muvaffakiyetlerden dolayı, dost Osmanlı Devleti tarafından birinci rütbeden Osmani nişanı ile taltif edilmiştir" (2).

Girunduk Hacı Berzeg, 1864 mağlubiyeti ile Osmanlı ülkesine göçen son lider. Hala Sovyetler Birliğinde, hakkında, tarihi gerçeklere uymayan, Kafkasya'nın istilasında Rusları ibra ettirmek kastına dayalı yoğun yayınlar var. Bu yayınlar, İngilizce, Fransızca gibi başka dillere de çevriliyor, yazanlara ödüller veriliyor.

Giranduk Hacı Berzeg, Osmanlı Belgelerinde "Grandük Bey" adıyla anılır. 1864 te Manyas yakınlarında Yeniköy'e arazi alarak yerleşiyor. Mütevazi bir hayat yaşıyor. 1877-1878 Osmanlı Rus Harbinde, Plevne'de 5.000 kişilik Çerkez süvari gönüllü birliğinin kumandanlığını yapıyor. Kahramanlık gösteriyor, tekrar madalyalar alıyor. 1880'de Yeniköy'de ölüyor. Mezarı, Yeniköy ile Dünbe arasındaki köy mezarlığındadır.

Plevne'de oğullarından İslam Bey, şehit oluyor. Torunu Ömer Bey, Amasya'da kurtuluş savaşı başlarında, Amasya'yı güvenli toplanma yeri haline getiren iki komutandan birisiydi.

Diğer oğlu Tevfik paşa, II. Abdülhamit'in müşavir çevresinde görev alıyor. Tevfik Paşa'nın damadı da, Cumhurbaşkanlığı sırasında, İsmet İnönü'nün özel kalem Müdürüydü.

Berzeg ailesinden, 1830 yılında bu yana, sonra Osmanlı ülkesinde, Türkiye'de üst düzeyde siyasi olaylara hatıraları yanında, karışan, aile 1864'e kadar Kafkasya'da yazılı kaynaklarla da hayat ve faaliyetleri izlenenler bildiğim kadarıyla buraya kadar bahsettiğim kişiler. Hakkında yazılı kaynağa rastlamadığım, mirasından çok küçük bir pay babama kadar geldiği için varlığını öğrendiğim ve Mısır Hidivi Ismail Paşanın damadı olan, adına her nedense "Dördüncü Berzeg İsmail paşa" denilen bir kimse var.

Babaannemin babası ile, Veliaht Yusuf İzzettin Efendi, teyze çocukları imiş. Böylece Yüce Osmanlı Ailesiyle de, bir küçük irtibatımız olmuş.

Ailemizin, Kafkasya'da Çerkez bağımsızlığı idealinin liderliğini yapanları, idealleri uğruna en büyük fedakarlıkları yaptılar.

Osmanlı ülkesine geldikten sonra yeni vatanları, devletleri için de doğrulukla, dürüstlükle, şan ve şerefle hizmet ettiler.

Bize, kendilerine mensup olmak gibi, en büyük mirası, büyük şerefi bıraktılar. Yüce Allah cümlesinden razı olsun. Ruhları şad, mekanları cennet olsun. Allah rahmet eylesin.

Berzeg ailesinden son dönem politikasında milletvekili olarak yer alan, 1961-65 dönemi Balıkesir milletvekili Cevat Kanbolat Bey var. Siyasi olaylara karışan Berzeglerden bahsederken, Cevat bey amcamı da, saygıyla anıyor, sağlıklı, uzun ömür diliyorum.

Berzeg ailesi, binlerce yıl öncesinden bu yana, öz Karadeniz'li. Kafkasya'daki yerimiz, Karadeniz kıyısında, Soçi'nin biraz yukarısındaki Çehaşk bölgesiydi. Şimdi beş nesilden bu yana Samsunluyuz. Soçi veya Samsun, Karadeniz aynı olunca fark etmiyor.

Samsun sonradan gelişmiş, kalabalıklaşmış bir il. Bu sebeple 126 yıldan bu yana Samsun'lu olan ailemiz, Samsun'un eskilerinden, yerlisi sayılıyor.

Kazım Berzeg, Kafkasya’da ve Osmanlı Hizmetinde Berzeg Ailesinden Tanınmış Kişiler, Ankara, 1990, s.44-47.

 (1) Kafkasya Dergisi, Mart-Mayıs 1966 aynı yazı

(2) Kuzey Kafkasya Dergisi, Ekim-Kasım, 1970

Yorumlar