YEMİN OĞLU HASAN BERZEG BEY (1760-1840)

Çerkezlerin 1864'te toplu sürgünlerinden önce, uzun süren, Çerkez-Rus çetin mücadelelerinde, çok sayıda lider yer almıştır.

Bunlar arasında Berzeg ailesinden olanlar, dikkati çekmektedir. Biz burada, yayınlanmış kaynaklardan alıntılarla, kısaca, son liderler arasında üç Berzeg'i hatırlatacağız. Bunlar, Hasan Berzeg, Büyük Hacı Berzeg ve Giranduk Hacı Berzeg'tir.

Hasan Berzeg'in adına, ilk defa, 1829 Edirne muahadesinden sonra, Ruslarla yapılan müzakerelerde, Çerkez delegasyonuna başkanlık yapması vesilesiyle tesadüf ediyoruz. Edirne muahedesine, Ruslar, Osmanlılara, Kuzey Kafkasya'nın Ruslara bırakıldığı hükmünü kabul ettirmişlerdir. Bunu takiben, Muahede üzerine, ilk Çerkez-Rus müzakereleri 1830'da yapıldı. Çerkez delegasyonu, Çerkezlerin Osmanlılara bağlı olmadığını, Edirne muahedesinin Çerkezleri bağlamayacağını ileri sürdüler. Hasan Berzeg'in bu müzakerelerde zabıtlara geçen bir ifadesi şöyle: "Şu ağaçtaki kuşlar ne kadar bana aitse, biz de o kadar Osmanlılara aidiz. Osmanlılarla yaptığınız muahede bizi bağlamaz."

Bu müzakereden sonra, Ruslar özellikle Karadeniz kıyı bölgesine karşı istila hareketini güçlendiriyorlar. Bazı kıyı bölgelerini ele geçiriyorlar. Denizden abluka uygulayarak, Çerkezlere, mal, özellikle harp malzemesi getiren gemilere el koyuyorlar. Harp şiddetleniyor.

Bu gelişmeler üzerine Hasan Berzeg, 17 Temmuz 1837'de Ruslara şu ültimatomu veriyor: (Baron Roşen'den Çara mektup, Ağustos-1837) (6).

"Ey Hak Dininin Düşmanları

Padişahın dağlarımızı size verdiğini söylüyorsunuz. Biz bunu kabul etmiyoruz. Yanımızda, Sultan Mahmud'un, Mehmet Ali Paşa'nın, İngiliz ve Fransız krallarının elçileri var. Siz işgal ettiğiniz yerleri bize iadeye mecbursunuz. Bize mal getiren gemilere el koydunuz. Biz, yaptığınız tecavüzleri önlemeye aldığınız yerleri geri almaya, hak dinimiz üzerine yemin ettik. Allah, sizinle mi, bizimle mi?"

Bu ültimatomdan sonra, Çerkez kuvvetleri, Büyük Hacı Berzeg komutasında, Rusların işgal ettikleri yerleri geri almak için, taarruza başlıyorlar. Hasan Berzeg Bey, benim altıncı derecede dedem. Berzeg'lerin Yemin dalından. Oğlu Narşu Bey de özellikle kılıcının uğuru ile tanınmış bir lider. Bu yüzden, 1918'de Kuzey Kafkasya bağımsızlık hareketi başladığında, uğur getirmesi için, Narşu Beyin kılıcını Kafkasya'ya götürmüşlerdi. Narşu Bey, 1800'de Kafkasya - Soçi - Çehaşk yöresinde doğdu. Büyük sürgün ile Samsun'a geldi. Kavak - Azaklı köyü yakınında, 1865'te öldü. Mezarı Azaklı köyündedir. Narşu Beyin oğlu, Hacı Beci Bey, 1848'de Kafkasya'da doğdu. Sıralı köyüne yerleşti. Tedavi için gittiği İstanbul'da 1912'de öldü. Mezarı Karacahmet Mezarlığındadır. Hacı Beci Bey, Plevne gönüllülerinden ve madalyalar sahibidir.

Hacı Beci Beyin oğulları, Sefer ve Kâzım beyler, annemin ve babamın babaları, Sefer Bey, 1877'de, Babası, Plevne harbine gittiği günlerde doğdu. O yüzden adına Sefer denilmiş, Sefer Bey, 1941'de Sıralı köyünde öldü. Babamın Babası Kâzım Bey, 1880 yılında doğdu ve 1931 yılında Samsun'da öldü. Babam İhsan Bey, 1912 doğdu. Halen hayattadır. Annem Naile Hanım, 1918'de doğdu. 1980'de Ankara'da öldü.

Bana ulaşan çizgi böyle...

(6) Kafkasya Dergisi, Eylül-Kasım 1966 "Ubihlar" başlıklı yazı yazan; Beksuldan Batırhanoğlu

Kaynak: Kazım Berzeg, Kafkasya'da ve Osmanlı Hizmeti'nde Berzeg Ailesinden Tanınmış Kişler, Kurtuluş Savaşına Kadar Osmanlı Gerilla Teşkilatlanması, 1829 Edirne Muahadesinden Sonra Osmanlı Devletinin Çerkes Politikası, Şafak Matbaacılık, 1990, Ankara.

Yorumlar